Waar dienen eiwitten voor? De functies van eiwitten in je lichaam

Eiwitten dienen voor de opbouw en het herstel van cellen en weefsels in je lichaam, zoals spieren, organen en huid. Zonder eiwitten kan je lichaam letterlijk niet functioneren: ze zitten in elke cel en zijn betrokken bij vrijwel alle processen die je lichaam draaiende houden.

Waar dienen eiwitten voor in je lichaam?

Als je eiwitten eet, breekt je spijsvertering ze af tot kleinere bouwstenen: aminozuren. Die aminozuren gebruikt je lichaam vervolgens om nieuwe eiwitten te maken die specifieke taken uitvoeren. Zo dient elk eiwit in je lichaam ergens voor, van de kleinste celstructuur tot het grote geheel.

De belangrijkste functies op een rij:

• Opbouw van cellen en weefsels. Spieren, organen, huid, haar en nagels zijn allemaal opgebouwd uit eiwitten. Spierweefsel bestaat voor een groot deel uit de eiwitten actine en myosine.
• Herstel na schade. Als je een wond hebt of spieren zwaar hebt belast tijdens het sporten, zorgen eiwitten voor het herstel en de opbouw van nieuw weefsel.
• Transport door het bloed. Hemoglobine is een eiwit dat zuurstof door je bloed vervoert naar je organen. Zonder dit transporteiwit zouden je cellen zuurstof tekortkomen.
• Hormonen. Een aantal hormonen is opgebouwd uit eiwitten, waaronder insuline. Insuline regelt de bloedsuikerspiegel na het eten.
• Enzymen. Enzymen zijn eiwitten die chemische reacties in je lichaam versnellen, zoals de vertering van voedsel of de aanmaak van energie.
• Afweer. Antilichamen zijn eiwitten die je immuunsysteem aanmaakt om ziekteverwekkers zoals virussen en bacteriën onschadelijk te maken.
• Structuur en stevigheid. Collageen is een structuureiwit dat je botten, pezen, kraakbeen en huid stevig houdt.

Aminozuren: de bouwstenen die je lichaam nodig heeft

Niet elk eiwit is hetzelfde. Het verschil zit in de aminozuren waaruit een eiwit is opgebouwd. Er zijn twintig verschillende aminozuren, waarvan er negen “essentieel” zijn: je lichaam kan ze niet zelf aanmaken en je moet ze via voeding binnenkrijgen. De andere elf maakt je lichaam zelf aan uit andere stoffen.

Dierlijke eiwitten zoals vlees, vis, eieren en zuivel bevatten alle negen onmisbare aminozuren in goede verhoudingen. Plantaardige eiwitten, zoals die in peulvruchten, noten en granen, missen soms een of meer van die aminozuren. Als je weinig of geen dierlijke producten eet, is het slim om verschillende plantaardige bronnen te combineren, bijvoorbeeld bonen met rijst, zodat je toch alle aminozuren binnenkrijgt.

Energie: bijrol, geen hoofdrol

Eiwitten kunnen ook dienen als energiebron. Per gram leveren ze 4 kilocalorieën, net als koolhydraten. Toch is dit niet de hoofdfunctie van eiwitten. Je lichaam gebruikt bij voorkeur koolhydraten en vetten voor energie en spaart eiwitten voor de bouw- en hersteltaken. Alleen als je te weinig koolhydraten of vetten binnenkrijgt, schakelt je lichaam over op eiwitten als brandstof. Dit is ook de reden waarom een eiwit-arm dieet op de lange termijn nadelen heeft: je lichaam “verbrandt” dan spierweefsel om aan energie te komen.

Wanneer heb je extra eiwitten nodig?

De behoefte aan eiwitten is niet voor iedereen gelijk. Volgens het Voedingscentrum heeft een gemiddelde volwassene zo’n 0,8 gram eiwit per kilogram lichaamsgewicht per dag nodig. Weeg je 70 kilogram, dan kom je op ongeveer 56 gram eiwit per dag. Maar in een aantal situaties is de behoefte hoger:

• Intensief sporten. Sporters die aan krachtsport of duursport doen, hebben meer eiwit nodig voor spierherstel en -opbouw, soms tot 1,6 gram per kilogram lichaamsgewicht.
• Herstel na ziekte of operatie. Je lichaam heeft dan meer bouwstoffen nodig om beschadigd weefsel te herstellen.
• Ouder worden. Vanaf ongeveer 65 jaar neemt de spiermassa sneller af. Een hogere eiwitinname helpt om spieren beter te behouden.
• Zwangerschap en borstvoeding. De eiwitbehoefte stijgt dan, omdat het lichaam ook voor de groei van de baby zorgt.

Eiwitten dienen dus voor veel meer dan alleen spieren kweken. Ze zijn betrokken bij vrijwel elk proces in je lichaam, van je afweer tot je hormonen en van celstructuur tot zuurstoftransport. Zorg voor voldoende variatie in je eiwitbronnen, en pas je inname aan op je situatie, dan doet je lichaam de rest.